Barsak alışkanlıklarınızda değişiklik, geçmeyen veya tekrarlayan ishal, kabızlık veya her ikisinin birden mi var.
Üstelik bu durum artık gündelik hayatınızı da olumsuz mu etkiliyor? O zaman İrritabl Barsak Sendromu olma ihtimalini bir düşünün. Universal Çamlıca Hastanesi İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Kayhan Atasayar, İrritabl Barsak Sendromu olan kişilerin şikayetlerinin zaman zaman şiddetlenip zaman zaman kaybolacağını fakat bir ömür boyu devam edeceğini belirtiyor.

İrritabl Barsak Sendromu (İBS) nedir?
İrritabl Barsak Sendromu kalın barsakta karın ağrısı, gaz, dışkılama alışkanlıklarında değişiklik ile seyreden, tamamiyle geçmeyen veya aralıklarla tekrar eden bir durumdur. İrritabl kelimesi hassas yada duyarlı anlamına gelmektedir. Barsağın yapısında bir bozukluk olmamasına rağmen, normal işleyişi, kalın barsak sinirlerinin aşırı uyarılması nedeniyle aksaklığa uğramaktadır. Ülkemizde görülme olasılığı % 13 olarak bildirilmektedir. İrritabl Barsak Sendromu tüm barsak hastalıkları arasında birinci sıradadır.

Belirtileri ve seyri nasıldır?
Hastalığın nedeni tam olarak bilinmemektedir. Bulguların nedeniyle ilgili teoriler öne sürülmüş olsa da, günümüzde bu teorilerden hiçbiri durumu tam anlamı ile açıklayamamaktadır. Nedeni bilinmediğinden korunmak da mümkün değildir. Belirtilere göre dikkat etmek sıkıntıları aza indirebilir ve sık tekrarlamaları önleyebilir. Hastaların çoğunda belirtiler hafif düzeydedir. Çoğu kişi belirtilerinin farkına varmaz. Yine de, doktorların sık karşılaştığı sağlık problemlerinden biridir.

Kalın barsakta düzensiz hareketler söz konusudur. Çok şiddetli kasılmaların yanında bazen de barsak hareketlerinde yavaşlama olabilir. Bütün bu değişiklikler dışkılama düzeninin bozulmasına ve karın ağrısına neden olur. Çoğunlukla kabızlık olarak kendini göstermektedir. Ara ara gelen ani ishal ataklarına sinirli ishal adı da verilir.

Karın ağrısı genellikle başlangıçta kramp şeklindedir. Ağrı yaygın olarak başlarsa, üzerine çoğu kez karın krampları da eklenir. Ağrı genellikle karnın alt bölgesinde olur. Keskin, künt, gaz benzeri veya tarif edilemeyen ağrılarla görülür. Ancak ağrının yeri ve şiddeti, farklı zamanlarda aynı kişide bile büyük farklılıklar gösterir. Hastaların şikayetleri uzun sürelidir.

Hastaları doktora götüren yakınmaların çoğu sindirim sistemi ile doğrudan ilişkisi olmayan yorgunluk, kas ağrısı, uyku ve cinsel faaliyetlerle ilgilidir. Bu belirtiler hastalık ile birlikte görülen veya üzerine eklenen "fibromiyalji", "barsak kistleri" veya "kronik yorgunluk sendromu" gibi durumlara da bağlı olabilir. Ayrıca bel ağrısı veya baş ağrısı gibi belirtiler de görülebilir. İrritabl Barsak Sendromu belirtileri değişiklik gösterebilir ve bazen de birbirleriyle çelişkili gibi de görünebilirler. Örneğin ishal ve kabızlık ataklarının birbirini izlemesi gibi.

Risk Faktörleri Nelerdir?
Cinsiyet, yaş, duygusal sorunlar, stres, besinlere karşı hassasiyet, bazı hastalıklar ve ilaçlar hastalığın sıklığını etkiler. Hastalık her yaşta görülmekle birlikte 13 - 49 yaşları arasında daha sıktır. 50 yaşın üzerinde ise oldukça nadir görülür. Kadınlarda erkeklere göre daha sıktır.

Bazı yiyecekler barsakların faaliyetlerinin bozulmasına neden olabilir. Alkol, kahve, baharatlar, bazı meyve ve sebzeler ile (özellikle kurutulmuş olanlar) süt örnekler arasında gösterilebilir. Bazı kişilerin sindirim yolları süt ve süt ürünlerine, buğdaya, fruktoz (meyve şekeri) veya sorbitol (bir şeker ürünü)'e karşı hassastır. Yağlı besinler, karbonatlı içecekler, aşırı kırmızı et tüketimi de sindirim sisteminde geçmeyen ve tekrarlayıcı bozukluklara yol açabilir. Bahsedilen besinler bu hastalığa neden olmamakla birlikte, şikayetleri artırabilir. Enfeksiyonlarda, başka bir hastalık geçirirken veya kadınlarda adet öncesi dönemde bazen hastalık belirtileri şiddetlenebilir.

Tedavisi nasıldır?
İrritabl barsak sendromunda, iyi bir düzeydeki doktor-hasta ilişkisi tedavinin esasını teşkil eder. Muayene olmaya gelen hasta güvenmek ve hastalığı hakkında iyi ve geniş bir bilgi almak ister. İrritabl barsak sendromunun gerçek bir hastalık olup olmadığı hekimler arasında tartışma konusu olmakla birlikte çoğu hekim bunu hastalık olarak kabul eder. Hastayı da buna ikna etmeli ve semptomlarının gerçekten var olduğuna inandığını sözleri ve davranışları ile göstermeli, özellikle hastalığının hayatını tehdit etmediğine ve kansere sebep olmayacağına inandırmalıdır. Belirtilerin zaman zaman şiddetlenip, kaybolacağını ama hastalığın ömür boyu süreceğini kesinlikle söylemelidir.

Hastanın vereceği bilgiler tanıda çok önemli bir yer tutar. Senelerdir devam eden karın ağrısı, ishal ve kabız dönemlerinin birbirini takip edişi, genel durumun bozulmaması önemlidir. Hastanın geceleyin karın ağrısı veya ishal ile uyanmaması organik bir barsak patolojisinden bizi uzaklaştırır.
Hastalığın tanısında kolonoskopinin yeri yoktur. Kolonoskopi ve diğer laboratuvar tetkikleri hastaların klinik durumuna göre diğer hastalıkların ayırt edilmesi amacıyla kullanılır. Bu kararı verecek kişi hastanın doktorudur.
Tedavi semptomatiktir. Yani belirtiler tek tek ele alınarak hastasına göre uygulanır. Doktora danışmadan hastaların kendi kendilerine tedavi yöntemlerini denememeleri gerekir. Her tedavi her hastada aynı etkiyi göstermeyebilir.
İshalde diyetteki küçük değişiklikler bile fayda sağlayabilir. İshal için en iyisi suda eriyebilen lifli yiyeceklerdir. Bunlar sindirim sisteminde daha uzun süre kalır. Bu gıdalar için örnek olarak yulaf ekmeği ve meyvelerin etli kısımları verilebilir.

Şikayetleri azaltmaya yönelik öneriler;
Bol su içmek yararlıdır. Suyun özellikle yemekten 1 saat önce içilmesi önerilir. Çünkü yemekle birlikte içilen su, sindirim sistemini daha hızlı terk eder.
Sigara içiliyorsa bırakmak, hareketsiz bir yaşam tarzı sürdürülüyorsa egzersizi arttırmak olumlu yönde gidişatı etkileyebilmektedir.

Kişiyi hangi yiyeceklerin olumsuz etkilediğinin not alınması ve doktoruna bu kayıtlara göre bilgi verilmesi yararlı olur. Ayrıca yemeklerin yavaş yenmesine de dikkat edilmelidir.
İlaçların direkt ya da dolaylı olarak barsak üzerine etkileri olabilir. Bu nedenle ilaç kullanmadan önce mutlaka doktora danışılmalıdır. Direk barsak üzerine etkili ilçlarla iyi yanıt alınabildiği gibi, bazı dirençli vakalarda antidepresanlarla da başarılı sonuçlar alınabilmektedir. Birçok hastalıkta olduğu gibi stres hastalığın şiddetini arttırabilir. Bu nedenle "davranış terapisi" denilen ve stresle baş etme yollarından birisi olarak kabul edilen yöntemler, bazı hastalarda etkili olmaktadır. Bu yöntemler psikoterapi, bilişsel davranış terapisi, gevşeme terapisi gibi farklı uygulamaları içermektedir.

Hastalığın en önemli kısmı ayırıcı tanının doğru yapılmasıdır. İrritabl Barsak Sendromu korkulacak bir hastalık değildir. Takip edilerek rahat, kaliteli bir yaşam sağlamak mümkündür.
Hastalık her zaman olduğundan farklı bir hal alırsa, şikayetler değişir ya da kötüye giderse ayrıntılı tetkikler uygulanır. Yaşa ve cinsiyete bağlı rutin tetkiklerin dışında hastalığın normal seyrinde müdahaleye gerek yoktur.